Namen van de inwoners rond het Gardameer

ER WAS EENS… HET GARDAMEER

“Er waren eens drie mysterieuze personages: Sarca, Benaco en de beeldschone Garda. Dit waren niemand minder dan de namen van de eerste legendarische bewoners van het Gardameer…

Sarca en Benaco waren twee zeer belangrijke rivieren, terwijl Garda een prachtige nimf was, de dochter van Benaco. Toen Sarca haar ontmoette, was het liefde op het eerste gezicht. Hij beloofde haar vader dat als hij hun verbintenis zou zegenen, Sarca zijn wateren zou samenvoegen met die van Benaco. Uit hun ontmoeting zou een meer ontstaan ‘zo groot als de zee’, dat de naam van zijn dochter en bruid, Garda, zou dragen. Benaco accepteerde het voorstel en de twee traden in het huwelijk. Ze kregen al snel een zoon: ze noemden hem Mincio.”

Een romantisch verhaal, nietwaar? Vandaag de dag wonen er ongeveer 130.000 mensen aan de oevers, verdeeld over drie verschillende regio’s: Veneto, Lombardije en Trentino-Zuid-Tirol. Denk eens aan de vele verhalen en tradities die door de tijd heen zijn ontstaan in de meer dan twintig dorpen rondom dit diepe water.

Vroeger kwam men in de tweede helft van augustus bij het vallen van de avond samen in de stallen voor de “filò”. Dit was het moment voor verhalen, sprookjes en legenden die van generatie op generatie werden doorgegeven. Hoewel er wetenschappelijke verklaringen zijn voor het ontstaan van dit meer, geloven de lokale bewoners nog steeds in deze oude vertellingen.

---

DE OORSPRONG VAN DE NAAM: BENACO OF GARDA?

Waarom noemen sommigen het Benàco, anderen Bènaco en weer anderen Garda?

• Benàco: Dit is de eerste echte naam, waarschijnlijk van Keltische oorsprong. De Romeinen noemden het zo omdat het bijvoeglijk naamwoord ‘gehoornd’ betekende, wat verwees naar de vele landtongen langs de oevers. De klemtoon verschilt tegenwoordig per locatie (Salò versus Peschiera).
• Garda: Deze naam werd officieel in de middeleeuwen en is van Germaanse oorsprong. Het stamt af van het Longobardische woord ‘warda’, wat een plaats van wacht of observatie betekent.

Met een omtrek van 159 km is dit het grootste meer van Italië. Een uniek aspect is de mix van dialecten; aan de oevers vloeien accenten uit Lombardije, Veneto en Trentino naadloos in elkaar over.

---

NAMEN VAN DE INWONERS IN HET ZUIDOOSTEN

We verkennen de belangrijkste dorpen langs de oostelijke oever, beginnend bij Peschiera del Garda.

• Peschiera del Garda: Vroeger bekend als “Arilica” (Keltisch voor “waar alles stroomt”). De inwoners worden nog steeds arilicensi genoemd. De Venetiaanse muren staan op de UNESCO Werelderfgoedlijst.
• Lazise: Afgeleid van het Latijnse lacus (meerdorp). Het was de eerste vrije gemeente van Italië (983 n.Chr.). De inwoners zijn de lacisiensi (of lazisiensi).
• Bardolino: Afgeleid van het Longobardische bardus. Het betekent letterlijk de “kleine plaats van de Longobarden”. De inwoners staan bekend als bardolinesi.
• Garda: Genoemd naar de nimf en het woord warda. De bewoners worden gardesani genoemd.
• Torri del Benaco: Vernoemd naar de kasteeltorens (castrum turrium) die over het water waken. De inwoners noemen zichzelf torresani.
• Brenzone sul Garda: Waarschijnlijk vernoemd naar de Brenni-stam. De inwoners worden tegenwoordig brenzoniani genoemd.

---

NAMEN VAN DE INWONERS IN HET NOORDEN

In het noorden wordt het landschap spectaculairder, waar de bergen steil in het water verdwijnen.

• Malcesine: De naam kent twee interpretaties: males scilices (rots van de doden) of mala saxis (slechte steen). De inwoners zijn de malcesinesi.
• Nago-Torbole: Nago komt van naco (kort voor Benaco), terwijl Torbole komt van turbulus (moerassige grond). De inwoners zijn respectievelijk naghesi en torbolani.
• Riva del Garda: De meest noordelijke stad. De naam komt van het Latijnse ripa (oever). De bewoners worden rivani genoemd.
• Limone sul Garda: Ondanks de citroenbomen komt de naam waarschijnlijk van het Keltische limo, wat “iepenboom” betekent. De inwoners zijn de limonesi.

---

NAMEN VAN DE INWONERS IN HET ZUIDWESTEN

• Tremosine: Bekend om de Terrazza del Brivido (het terras van de huivering). De bewoners, de tremosinesi, zijn trots op hun dorp dat in 1185 voor het eerst als tremusina werd vermeld.
• Tignale: Waarschijnlijk van het Keltische tun (plattelandsdorp). De bewoners zijn de tignalesi.
• Gargnano: Van de Latijnse naam Garenius. De gargnanesi wonen op een plek die al lang wordt gezien als een locus amoenus (een lieflijke plaats).
• Toscolano Maderno: Toscolano was vroeger bekend als Benacum. Maderno komt van het Latijnse maternus, gekoppeld aan de cultus van de Matronae (Keltische godinnen). De inwoners zijn de toscolanesi en madernesi.
• Gardone Riviera: De plek van D’Annunzio’s Vittoriale. De bewoners worden gardonesi genoemd.
• Salò: Genoemd naar koningin Salodia of de historische zoutdepots (sal). De inwoners worden salodiani genoemd.
• Manerba del Garda: Vernoemd naar de godin Minerva. Men zegt dat zij de manerbesi leerde hoe ze olijven moesten verbouwen.
• Padenghe sul Garda: Mogelijk betekent het “bodemloos” of verwijst het naar de inwoners van de rivier de Po. De bewoners zijn de padenghini.
• Desenzano del Garda: Vernoemd naar de Romeinse burger Decentius. De inwoners zijn de desenzanesi.
• Sirmione: Van het Griekse syrma, wat de “sleep van een jurk” betekent, wat de vorm van het schiereiland perfect beschrijft. De inwoners zijn de sirmionesi.

Om de cirkel rond te maken, keren we terug naar Peschiera om dit avontuur te beëindigen! Nu je ze allemaal kent, moet ik het je echt vragen… Welke van al deze namen van de inwoners van het Gardameer is jouw favoriet?